همان سدّ باستانى مصر قديم در ناحيهء أسوان است . « 1 » أسوان در قرن سوم هجرى يكى از نواحى مصر بوده است « 2 » و شهر بزرگ أسوان در طرف شرقى نيل واقع است . اين شهر داراى درختان خرماى بسيار و كشتزارهاست و كالاى وارداتى بلاد نوبه و بجه به آنجا مىآيد . « 3 » ابن فقيه مىنويسد : پايان ناحيهء مصر ، از طرف نوبه ، شهر أسوان است ؛ و از دمقله ( يا دنقله ) در نوبه تا أسوان كه آغاز مصر است ، چهل شبانه‌روز راه است . « 4 » اصطخرى مىنويسد : از مرز أسوان ، بر كنار رود نيل ، تا به درياى مديترانه همه عمارت است . أسوان مرز نوبيان ، ولى ميانشان صلح برقرار است . « 5 » قدامة بن جعفر در ضمن وصف معمورهء زمين مىنويسد : اقليم دوم معمورهء زمين ، اقليم أسوان است و آن ، شهرى است كه در كنار بيابان بجه و سرزمين مصر قرار دارد . « 6 » به نوشتهء صاحب حدود العالم ، « سوان ( اسوان ) آخرين شهر مصر و مرز آن است بر روى نوبيان بر مغرب نيل و شهرى است با مال بسيار و مردمانى جنگى و اندر كوههايى كه به دو نزديك است ، از الواحات ، معدن زمرّد است و زبرجد ، واندر همهء جهان بجز اينجا نباشد ؛ و اندر كوههاى الواحات گوسپندان وحشىاند ؛ و از پس أسوان ، اندر سرحد ميان مصر و نوبه خرانند وحشى ، بسيار ملمّع و سياه و زرد ، خرد چند گوسپندى ، و چون از آنجا بيرون آرى بميرند » . « 7 » مقدسى مىنويسد : اسوان قصبهء صعيد ، در كرانهء نيل و آبادان و بزرگ است . آتشگاهى ( مناره‌اى ) بلند و نخلستانها و انگورستانهاى بسيار و بازرگانى و درآمد ( فراوان ) دارد و مادر شهر ( صعيد ) به شمار مىرود و از أسوان تا عيذاب بر كنار دريا راهى مطمئن است . « 8 » ناصر خسرو كه هنگام بازگشت از مصر به مكّه ، از راه صعيد به اسوان آمده ، در وصف آن شهر مىنويسد : بر جانب جنوب اين شهر كوهى بود كه رود نيل از دهانه اين كوه بيرون مىآمد و مىگفتند كشتى از اينجا بالاتر نمىرود كه آب از جاهاى تنگ و سنگهاى عظيم

--> ( 1 ) . دايرة المعارف فارسى ؛ ج 2 ، ص 148 - 149 و اطلس تايمز ؛ « نقشه » . ( 2 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 63 . ( 3 ) . البلدان ؛ ص 113 . ( 4 ) . مختصر كتاب البلدان ؛ ص 74 و 78 . ( 5 ) . مسالك و ممالك ؛ ص 53 . ( 6 ) . كتاب الخراج و صنعة الكتابه ؛ ص 109 - 110 . ( 7 ) . حدود العالم ؛ ص 177 . ( 8 ) . احسن التقاسيم ؛ بخش 1 ، ص 276 ، 286 و 308 .